TOEKOMST VAN DE ARBEIDSMARKT

Commissie-Borstlap ondersteunt kritiek FNV op flexwerk

NAAR MEER VAST WERK

Tekst Andrew Groeneveld Ilustratie Rhonald Blommestijn

‘DE GIGANTISCHE GROEI VAN ONZEKER WERK IS GEEN NATUURVERSCHIJNSEL’

Flexwerk is te ver doorgeschoten, de spelregels op de arbeidsmarkt moeten op de schop. Met dit advies schaart een invloedrijke commissie onder leiding van oud-topambtenaar Hans Borstlap zich voor een groot deel achter de FNV, die al veel langer aandringt op maatregelen.

De adviescommissie werd twee jaar geleden door minister Koolmees (Sociale Zaken) in het leven geroepen om te onderzoeken hoe de arbeidsmarkt er in de toekomst uit moet zien. De verwachting is dat de aanbevelingen van Borstlap bij de verkiezingen van maart volgend jaar een grote rol gaan spelen.

STEVIGE CONCLUSIES

Na een jaar studeren trekt de commissie in haar rapport In wat voor land willen we werken? enkele stevige conclusies en geeft ze de politiek een kraakheldere boodschap mee. De groeiende ongelijkheid tussen vast en flexwerk is niet alleen onrechtvaardig voor steeds grotere groepen mensen, uiteindelijk schaadt het ook de economie.

Het proces van doorschietende flexibilisering, stelt het rapport, moet worden gekeerd door de arbeidsmarkt rigoureus te veranderen. Er moeten nieuwe spelregels komen met gelijke basisrechten en plichten voor alle werkenden. Alleen dan kunnen de verschillen tussen werknemers, flexwerkers en zelfstandigen – en de toenemende onzekerheid over werk en inkomen – worden teruggedrongen.

POSITIEF

De commissie stelt zich met haar bevindingen op achter wat de FNV al jaren roept. De bond reageert dan ook in grote lijnen positief over wat Borstlap op papier heeft gezet over de aanpak van onzeker werk. De bond noemt het goed dat een gezaghebbende commissie van invloedrijke denkers de problemen erkent. Niemand kan meer weglopen voor het verontrustende feit dat steeds minder mensen een vaste baan hebben. Deze mensen worstelen met lage vergoedingen, vage en onzekere contracten en onbereikbare pensioenvoorzieningen.

Het rapport van de commissie Borstlap is in feite een steun in de rug voor de FNV, zegt FNV-bestuurder Zakaria Boufangacha, verantwoordelijk voor arbeidsvoorwaarden- en arbeidsmarktbeleid: ‘Het belangrijkste is dat de commissie onze analyse deelt dat er echt wat aan de hand is, namelijk een race naar beneden op de prijs van arbeid. Met als gevolg afnemende zekerheid en kwaliteit van werk. Dit zien wij al decennia gebeuren. De gigantische groei van onzeker werk is geen natuurverschijnsel, maar het gevolg van politieke beleidskeuzes waar werkgevers optimaal misbruik van hebben gemaakt. Het is dan ook mooi dat Borstlap dit erkent en het met ons eens is dat een vaste baan de norm moet zijn. De urgentie is hoog om dit nu aan te pakken, want anders dreigt een point-ofno- return, zoals Borstlap dat zelf noemt.’

ROL WERKGEVERS

Tegelijkertijd vindt Boufangacha het teleurstellend dat de commissie de rol van de werkgevers bij de scheefgroei in haar rapport onbesproken laat. Dat is vreemd omdat juist werkgevers voor een groot deel de huidige problemen hebben veroorzaakt en in stand houden.

Boufangacha: ‘Sociaal werkgeven lijkt steeds meer te verdwijnen. Werkgevers zijn de afgelopen decennia steeds minder gaan investeren in de kwaliteit van werk en meer met elkaar gaan concurreren ten koste van arbeidsvoorwaarden. Andere werkgevers konden niet achterblijven en zijn meegegaan. Ook als er voldoende werd verdiend kozen zij voor de goedkoopste arbeidsvorm. Het is bedenkelijk dat dit bij Borstlap onderbelicht blijft en dat ondertussen aan werkgevers een paar onbegrijpelijke cadeautjes worden uitgedeeld.’

EENZIJDIG

De bestuurder doelt daarbij onder meer op het door Borstlap voorgestelde deeltijdontslag. Borstlap vindt dat werkgevers het recht moeten krijgen om eenzijdig arbeidscontracten aan te passen of gedeeltelijk te beëindigen. Boufangacha: ‘Het is van de gekke dat je aan de ene kant de groeiende onzekerheid wilt tegengaan en aan de andere kant de mogelijkheden verruimt om arbeidscontracten aan te passen en daarmee juist meer onzekerheid creëert.’

De voorgestelde maatregel is ook volkomen overbodig, stelt de bestuurder. ‘Aan de cao-tafel maken wij met negen van de tien werkgevers keurige afspraken als er binnen een onderneming bijvoorbeeld sprake is van pieken of krimp en er onder voorwaarden interne flexibiliteit nodig is. Met gezonde arbeidsverhoudingen komen we hier vaak wel uit. Het probleem is dat je dergelijke afspraken niet kunt maken met bedrijven die niet geven om goede arbeidsverhoudingen. Zij kiezen voor maximaal onzekere contracten en wentelen ondernemingsrisico’s af op werknemers. Met deeltijdontslag werk je dat alleen maar in de hand.’

VOORTBORDUREN

Ook is niet duidelijk wat Borstlap aanbeveelt om meer mensen te laten participeren. Het lijkt erop dat wordt voortgeborduurd op overheidsbeleid van wantrouwen en sancties, zegt de bestuurder. ‘Ik snap niet welk doel dat dient, en ook niet wat het betekent voor het streven om de meest kwetsbaren aan het werk te krijgen. Borstlap vertelt niet hoe dat moet gebeuren en gooit de verschillende doelgroepen die niet aan het werk komen op één hoop. Ondersteuning van arbeidsgehandicapten vergt een andere aanpak dan het helpen van werkloze 55-plussers.’ Een tussenrapport van Borstlap, dat in de zomer van vorig jaar verscheen, was volgens de FNV over de rol en verantwoordelijkheden van werkgevers veel scherper geformuleerd.

De bestuurder: ‘Het lijkt erop dat daarna onder druk van een werkgeverslobby is gezocht naar een middenweg. Borstlap is politiek behendig, kijkt naar wat haalbaar is en probeert niet iedereen in één keer tegen de schenen te schoppen. Dat is jammer, want zijn analyse moet gebaseerd zijn op wat er echt aan de hand is en niet op de wensen van verschillende belanghebbenden.’

NIET HEEL ENTHOUSIAST

De bond is te spreken over het beter reguleren van flexwerk en het overzichtelijk maken van de verschillende contractvormen. Daardoor zijn er straks alleen nog maar werknemers in vaste dienst, uitzendkrachten voor piek en ziek, of echte zelfstandigen. Op die manier verdwijnen alle payrollconstructies, min-max-contracten, oproep- en andere creatieve contractvormen, waarvan werkenden veelal de dupe zijn omdat ze hen weinig grip geven op geld, werk en leven.

Ook de introductie van een persoonsgebonden ontwikkelbudget vanaf je geboorte en het pleidooi voor een hoger minimumloon voor flexwerk vallen bij de FNV in goede aarde. De bond is bereid te praten over een kortere doorbetaling bij ziekte (één in plaats van twee jaar), een hogere maar kortere WW en het beperken van fiscale voordelen voor zelfstandigen. De bestuurder: ‘Maar we zijn niet heel enthousiast. Neem loondoorbetaling bij ziekte. Werknemers zouden gemiddeld langdurig ziek zijn. Dat doet geen recht aan de werknemer en blaast het probleem onnodig op. Het is goed dat er wordt nagedacht om werkgevers met weinig personeel tegemoet te komen. Er wordt al veel gedaan. Het lijkt ons niet de bedoeling dat werkgevers iemand die langdurig ziek is na een jaar kunnen ontslaan. Zo iemand heeft een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Daar moet je zorgvuldig mee omgaan. Ziek zijn is vaak werkgerelateerd, dus werkgevers hebben daar een verantwoordelijkheid in.’

BEZWAREN

Vergelijkbare bezwaren heeft Boufangacha ook bij de voorgestelde aanpassing van de WW. Borstlap heeft het niet uitgewerkt, maar pleit voor “hoger en korter”. De bestuurder: ‘Ik heb er moeite mee als je ‘t wilt laten lijken alsof mensen bewust kiezen voor twee jaar in de WW. Dat is niet zo. WW heeft alles te maken met de kansen op de arbeidsmarkt. Borstlap zegt bijvoorbeeld niks over senioren die nauwelijks aan de bak komen en over andere vormen van arbeidsmarktdiscriminatie. Kijk, als iedereen zeker weet dat-ie na een halfjaar weer werk heeft, en dat er echt een inclusieve arbeidsmarkt is, ja dan zou een lange WW niet meer nodig zijn. Dus je moet eerst dat soort onderliggende problemen aanpakken en oplossen voordat je dit soort maatregelen gaat nemen.’

‘BORSTLAP ERKENT DAT VASTE BAAN DE NORM MOET ZIJN’

Lees het rapport van de commissie-Borstlap op www.rijksoverheid.nl

Deel deze pagina