INTERVIEW

STAKINGSLEIDER ÉN DEALMAKER ROEL BERGHUIS

Tekst en beeld Rob Nelisse

'HET VASTE CONTRACT WEER ALS NORM'

Met succes leidde hij in 2020 de eerste staking bij Tata Steel in 28 jaar. De staalarbeiders uit Velsen en omstreken legden het werk 24 dagen lang neer. Met als inzet banen te behouden en het bedrijf ertoe aan te zetten te werken aan een duurzame toekomst. ‘Er is moed voor nodig om het werk neer te leggen,’ benadrukt Roel Berghuis, die per 1 januari 2022 met pensioen gaat.

Cihan Lacin neemt zijn taken over als bestuurder van FNV Metaal bij Tata Steel, het bedrijf waar hij op zijn zeventiende in dienst trad, toen nog Hoogovens. Niet zijn eerste keuze, want hij was opgeleid tot huisschilder. Berghuis kijkt terug: ‘Als gevolg van de oliecrisis was er weinig werk in het schildersvak. Dus ging ik aan de slag als smelter in de kern van het staalbedrijf: hoogovens 4, 5, 6 en 7, waar erts wordt gesmolten tot vloeibaar ijzer. Alleen hoogovens 6 en 7 zijn er nog. Zwaar en vies werk, in een hete omgeving. Ook een plek met veel collegiale contacten.'

ROEL EN JAN BERGHUIS GANGMAKERS BIJ HOOGOVENS

'In die tijd werd ik, net als mijn oudere broer Jan, kaderlid voor de Industriebond NVV. Bijgenaamd de Rode Berghuisjes waren we beruchte gangmakers. We voerden doorlopend actie op het bedrijf voor werkzekerheid, betere arbeidsvoorwaarden en hoger loon. Die staalstrijd werd van twee kanten hard gespeeld, waarbij de directie van Hoogovens intimidaties niet uit de weg ging.’

Na voltooiing van een hbo-studie Personeel en Arbeid in 1987 ging Berghuis in 1992 als vakbondsbestuurder aan de slag bij FNV Druk en Papier. In 2001 stapte hij over naar FNV Bondgenoten in het vervoer, waar hij later de NS in zijn pakket kreeg. Berghuis: ‘Bij de NS, een bedrijf dat midden in de maatschappij staat, leerde ik de kneepjes van het onderhandelen en het beste uit mijzelf te halen.’

RACISME OP DE WERKVLOER

Al die jaren heeft Roel Berghuis het racisme op de werkvloer aan de kaak gesteld. Het werd zelfs onderwerp van zijn eindscriptie aan de Sociale Academie. ‘Op basis van een vragenlijst poogde ik om de (on)verdraagzaamheid bij Hoogovens-personeel te meten. Het bleek dat velen op de werkvloer zich negatief en discriminerend uitlieten over migranten, terwijl het collega's waren. Bijvoorbeeld het verwijt dat de Italianen onze meiden afpakten. Er werden destijds veel foute grappen over gastarbeiders gemaakt.'

'Hoogovens is groot geworden mede dankzij de gastarbeiders. Zij hebben in de vaart der volkeren de productie op gang gehouden. Duizenden Spanjaarden, Italianen, Turken en Marokkanen werden geworven; nieuwe werknemers die het werk kwamen doen waarvoor niet genoeg Nederlanders te porren waren. En het staalbedrijf wilde geen investeringen doen om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. De gedachte dat de gastarbeiders op termijn weer zouden vertrekken, werd levend gehouden. Zo lag in de Staalhaven tijdens de jaren 60 en 70 de Arosa Sun aangemeerd, een voormalig cruiseschip dat was omgebouwd tot huisvesting voor arbeidsmigranten. Het schip, waar 680 gastarbeiders opeengepakt leefden en vrouwen niet werden toegelaten, symboliseerde de dreiging dat het elk moment zou kunnen uitvaren om alle gastarbeiders na gedane arbeid weer af te voeren.'

TOLERANT EN VERDRAAGZAAM

'We zullen moeten accepteren dat mensen met een andere achtergrond hier zijn komen wonen en werken. Groepen die intolerant zijn tegenover migranten, moeten worden aangesproken. Weliswaar kun je mensen niet opleggen om afstand te nemen van intolerante denkbeelden, je kunt wel racistische uitingen bestrijden. Speciaal daarvoor hebben we onder enkele FNV-collega's een appgroep waarin racistische uitspraken onder (kader)leden worden besproken. Want als je niet tolerant en verdraagzaam kunt zijn, onze kerndoelen, dan hoor je niet thuis in de FNV. Daarom moet de FNV ook stelling nemen tegen het haat zaaien van Baudet en Wilders. De FNV wordt dan als geheel aantrekkelijk voor nieuwe groepen’.

DE KRACHT OM EEN DEAL TE SLUITEN

Roel Berghuis schuwde het actievoeren niet om stevig druk op de ketel houden tijdens het onderhandelingsproces. Toch wist hij goed hoe en wanneer hij een deal kon sluiten met de werkgevers. ‘Je moet het inzicht hebben dat je een deal gaat sluiten waar de grootste groep het mee eens kan zijn. Andersom gebeurt dat ook aan de kant van de werkgever. Het is essentieel dat je vervolgens de kracht en het mandaat hebt óm die deal te sluiten. Behalve met de achterban, hield ik altijd korte lijntjes met de directie, ook met de hoogste baas. Ik vind het enorm van belang dat je regie houdt over het onderhandelingsproces. Dat je interessant gevonden wordt door alle stakeholders. Ik zorgde er altijd voor dat de gunfactor naar de FNV als betrouwbare partner optimaal was.'

EEN BREED PALLET VAN BELANGEN

'Zet ook thema’s die enigszins los staan van de sector op een brede agenda en voer daarvoor campagnegerichte acties. Neem bijvoorbeeld de campagnes voor arbeidsmigranten en Voor 14. Die zijn campagnematig redelijk succesvol. De cao in de Metalektro met afschaffing van de jeugdlonen is baanbrekend. Het SER-advies dat het vaste contract weer de norm moet worden, is nu niet meer dan een mooie intentie. Maak er werk van! Vooral in de sectoren waar we sterk zijn en de arbeidsverhoudingen in balans zijn, maken we afspraken!’

'Als vakbondsbestuurder moet je eigenlijk over vier eigenschappen beschikken: lef, verbinden, verleiden en kennis van zaken hebben. Een beetje macho mag ook. Op het voetbalveld was ik een middenvelder die een aardig balletje kon trappen, die overal kon zijn, af en toe op doel schoot. Als vakbondsbestuurder sta je ook op een soort voetbalveld. Ik ga dan ook het gesprek aan met politici en belangenorganisaties als die zich met de belangen van het bedrijf of sector bemoeiden. Doe je dat niet, dan mis je kansen. Een vakbondsbestuurder moet zich bemoeien met het brede pallet van belangen en niet alleen handelen als uitvoerend bestuurder in de regio. Hij of zij zou niet te lang in een sector of pakket moeten blijven. Zeven á acht jaar is genoeg. Het is beter voor de ontwikkeling om dan verder te kijken. Te lang zorgt voor een schurende verwevenheid en blinde vlekken.’

DE CIRKEL IS ROND

Aan het eind van zijn loopbaan keerde Roel Berghuis terug bij Tata Steel, ditmaal als bestuurder van FNV Metaal. Het staalbedrijf komt regelmatig slecht in het nieuws vanwege de uitstoot van giftige stoffen. Zijn visie op de duurzame toekomst van het staalbedrijf is neergelegd in het FNV-plan Groen Staal. ‘Staal maken is de core business en zal nodig blijven voor onder andere bruggen, auto's en eetbestek! Daarbij moet de uitstoot van CO2 naar nul. Cokes om de hoogovens te stoken, moeten versneld worden vervangen door duurzame waterstof. Met de unieke ligging aan de Noordzee kan het bedrijf zich toeleggen op de hoogwaardige productie van windmolenonderdelen die rechtstreeks uitgevaren kunnen worden naar hun bestemming op zee. Staalproductie, innovatie en energietransitie ineen.’

'TOLERANTIE EN VERDRAAGZAAMHEID ZIJN KERNDOELEN VAN DE FNV'

Deel deze pagina